مدل زبانی چیست؟ Language model (LLM)
مدل زبانی (LLM) برنامهای است که با حجم بسیار زیادی متن آموزش دیده و میتواند متن را بفهمد و بنویسد: جواب سؤال، ترجمه، خلاصه یا کد. ChatGPT، Gemini و Claude بر پایهٔ مدلهای زبانی کار میکنند. ابزارهایی مثل Midjourney مدل تصویریاند و از متن، تصویر میسازند.
مدل زبانی در هر قدم حدس میزند کلمهٔ بعدی چه باید باشد، بر اساس الگوهایی که در آموزش دیده است. برای همین در نوشتن، بازنویسی و توضیح دادن قوی است، ولی «دانستن» به معنای انسانی ندارد و گاهی چیزی را با اطمینان میگوید که درست نیست. دانستن همین نکته کمک میکند بفهمی کجا به جوابش تکیه کنی و کجا خودت چک کنی.
هر سرویس چند مدل دارد: در ChatGPT و Gemini میتوانی بین مدل سریعتر و مدلی که پیش از جواب بیشتر فکر میکند انتخاب کنی. مدلهای استدلالی برای ریاضی، برنامهنویسی و تحلیل بهترند و مدلهای سریع برای کارهای روزمره مثل نوشتن پیام. مدلهای تصویری، مثل Midjourney یا بخش تصویرساز ChatGPT و Gemini، جداگانه کار میکنند و پرامپتشان توصیف صحنه است.
اشتباه رایج این است که یک پرامپت را فقط در یک مدل امتحان کنی و اگر جواب بد بود، کل ایده را کنار بگذاری. مدلها با هم فرق دارند؛ همان پرامپت را در مدل دیگر هم امتحان کن. نکتهٔ دیگر: دانش هر مدل تا تاریخ مشخصی است، پس برای خبرهای تازه از جستوجوی وب داخل همان ابزار استفاده کن.
یک مسئله، دو انتخاب مدل
(در مدل سریع) قیمت یک کالا ۲۰٪ گران شد و بعد ۲۰٪ تخفیف خورد. قیمت نهایی نسبت به قیمت اول چقدر است؟
(در مدل استدلالی یا حالت Thinking) قیمت یک کالا ۲۰٪ گران شد و بعد ۲۰٪ تخفیف خورد. قیمت نهایی نسبت به قیمت اول چقدر است؟ هر مرحلهٔ محاسبه را جدا بنویس تا بتوانم چک کنم.
برای مسئلههای چندمرحلهای، مدلی که پیش از جواب فکر میکند و نوشتن مراحل، هم احتمال خطا را کم میکند و هم چک کردن را آسان.
پرامپتهایی برای امتحانش
طرح درس یک جلسه برای معلم
برای یک جلسهٔ کلاس، طرح درس کامل مینویسد: هدف، شروع جذاب، فعالیت گروهی، تمرین و ارزشیابی، متناسب با پایه و زمان کلاس.
برنامهٔ ۳۰ روزهٔ یادگیری یک زبان برنامهنویسی
یک برنامهٔ روزانهٔ واقعبینانه برای شروع یک زبان جدید: هر روز یک مفهوم، یک تمرین ۲۰ دقیقهای و یک پروژهٔ کوچک آخر هفته. با مسیر منابع رایگان و اینکه چه زمانی باید سراغ مرحلهٔ بعد بروی.
توضیح یک مفهوم برنامهنویسی با مثال از زندگی روزمره
برای مفاهیمی که چند بار خواندهای و هنوز نمیفهمی: کلاس و شیء، async، pointer، recursion. مدل اول با یک مثال از دنیای واقعی توضیح میدهد، بعد همان مثال را به کد ترجمه میکند و آخر سر یک سؤال میپرسد تا مطمئن شود فهمیدهای.
ساخت تمرین کدنویسی با جواب و توضیح برای یک مفهوم
برای یادگرفتن یک مفهوم، چند تمرین کوچک با سختی پلهای بهتر از ده صفحه توضیح است. این پرامپت پنج تمرین از آسان به سخت میسازد، جواب را جدا نگه میدارد و بعد از هر جواب میگوید چرا این راهحل درست است.
سؤالهای رایج
- فرق ChatGPT با مدل زبانی چیست؟
- ChatGPT یک سرویس و اپ گفتوگوست و پشت آن مدلهای زبانی شرکت OpenAI کار میکنند. ChatGPT رابطی است که با آن حرف میزنی و مدل، موتوری است که جواب را میسازد.
- کدام مدل برای فارسی بهتر است؟
- مدلهای اصلی امروز، از جمله ChatGPT، Gemini و Claude، فارسی را خوب میفهمند و مینویسند. بهترین راه این است که یک پرامپت مشخص را در دو سه مدل امتحان کنی و جوابها را کنار هم بگذاری.